ลดอันตรายฯ คืนความเป็นคน

การให้ความรู้แก่  IDUs ที่ศูนย์โอโซนสุไหงโกลค

การให้ความรู้แก่ IDUs ที่ศูนย์โอโซนสุไหงโกลค

สุทธิดา มะลิแก้ว

“แต่ก่อนนะ ชาวบ้านมองเราไม่ต่างจากหมาตัวหนึ่งหรอก เดินไปไหนใครๆก็รังเกียจ เขาไม่อยากให้เข้าใกล้ เขากลัว และถ้าของหายก็พุ่งมาที่พวกเราทันที แต่ตอนนี้มันต่างกันเรามีความรู้เอาไปบอกเขา ช่วยลูกเขา ช่วยคนในครอบครัวเขาคนในชุมชนก็ดีกับเรา เดินไปไหนก็มีแต่ความภูมิใจ”

นี่คือคำบอกเล่าของ เร็ม (นามสมมติ) ชายวัย 38  ปี ถึงสิ่งที่เกิดขึ้นกับเขาในวันนี้   ในวัย  17 เขาได้เจอกับสารเสพติดที่เรียกว่า “เฮโรฮีน” มันมาจากการที่รุ่นพี่ให้เขาได้ลอง กว่าจะรู้ตัวเขาก็ติดมันจนถอนตัวไม่ขึ้นเสียแล้ว และยาเสพติดมันหาง่ายมากในพื้นที่ จังหวัดนราธิวาสและราคาก็ไม่แพงเกินกว่าที่เขาจะจัดการได้ในตอนเริ่มต้น

เขามีอาชีพขายผ้าและเมื่อได้เงินมาก็ไปซื้อ”ผง” ในอดีตเขาเคยใช้วันละ 100  บาท แต่ใช้มาเรื่อยๆเนื่องจากของที่แพงขึ้นและปริมาณที่ต้องการใช้ก็เพิ่มขึ้น ทำให้ปริมาณที่ใช้ในช่วงหลังๆตกอยู่ที่ประมาณ 500  บาท ต่อวัน  ในช่วงหลังเขาเริ่มคิดถึงการที่จะเลิกใช้มันและกลับมาดำเนินชีวิตตามปกติ แต่เขาไม่รู้ว่าควรจะเริ่มต้นอย่างไร เขาไม่ได้มีความรู้ในเรื่องนี้เลย แม่เคยพาเขาเข้าไปบำบัดที่ค่ายทหาร แต่ไม่เป็นผลเพราะกลับมาเจอบรรยากาศเดิมๆเขาก็ใช้มันอยู่ดี

จนในที่สุด เมื่อมีศูนย์โอโซนเข้ามาตั้งที่อ. สุไหงโก-ลค ได้เข้ามาให้ความรู้กับเขาในเรื่องของอันตรายและการลดอันตรายจากการใช้สารเสพติด รวมทั้ง การบำบัดด้วยการใช้ เมธาโดนทดแทน เขาเริ่มมีความรู้ขึ้นและได้เข้ามาร่วมเป็นอาสาสมัครให้กับศูนย์โอโซนเพื่อจะเป็นผู้ที่ได้ถ่ายทอดความรู้ในเรื่องของการลดอันตรายจากการใช้สารเสพติดและเรื่องอื่นๆที่เกี่ยวข้อง

ศูนย์โอโซน สุไหงโกลค จัดตั้งขึ้นมาโดยมูลนิธิพีเอสไอ ( PSI Foundation)  ภายใต้การสนับสนุนงบประมาณโดยกองทุนโลกเพื่อแก้ไขปัญหาเอดส์  โดยเป้าหมายของศูนย์คือ เพื่อให้ผู้ใช้สารเสพติด และคนในครอบครัวมีสุขภาพและคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้น โดยการใช้กระบวนการทำงานที่เป็นการลดผลกระทบในทางลบที่เกิดขึ้นเนื่องจากจากการใช้สารเสพติด หรือ เรียกรวมๆว่า “ การลดอันตรายจากการใช้สารเสพติด” (  Harm Reduction) ทั้งนี้ ผลกระทบที่ว่าไม่เพียงแต่เป็นเรื่องสุขภาพของผู้ใช้สารเสพติดเพียงอย่างเดียว แต่เป็นผลกระทบทางสังคมและเศรษฐกิจด้วย

จากการทำงานที่ทำให้ ได้รับรู้ว่ามีจำนวนผู้ใช้สารเสพติดด้วยวิธีการฉีด (Injecting /Intravenous Drug Users- IDU)  เป็นจำนวนมากในพื้นที่นี้และ ที่โรงพยาบาลสุไหงโก-ลคมีการให้บริการการบำบัดด้วยสารทดแทนเมธาโดน ( Methadone Maintenance  Treatment – MMT)  ทาง  PSI  จึงได้เลือกที่จะตั้งศูนย์ขึ้นที่ อำเภอสุไหงโก-ลค จังหวัดนราธิวาส ในปี 2554 เป็นการนำร่องการทำงานตามแนวทาง  Harm Reduction

โอโซน ใช้วิธีการทำงานแบบ “เพื่อนช่วยเพื่อน “ คือได้ดึงเอาผู้ใช้สารเสพติดเองเข้ามาให้ความรู้และเป็นอาสาสมัครในการให้ความรู้กับเพื่อนผู้ใช้สารเสพติดด้วยกัน รวมทั้งเข้าไปสร้างความเข้าใจกับชุมชนในเรื่องของการลดอันตรายจากการใช้สารเสพติด รวมทั้งได้แนะนำเรื่องการบำบัดบัดด้วยการใช้เมธาโดน    ด้วยวิธีการทำงานดังกล่าวจึงทำให้เข้าถึงผู้ใช้สารเสพติดมากขึ้น หลายคนสนใจในกิจกรรมและบริการของโอโซนรวมทั้งการเข้าบำบัดด้วยเมธาโดนก็เพิ่มขึ้น เพื่อตอบสนองความต้องการและเป็นความจำเป็นที่จะให้ผู้ใช้สารเสพติดด้วยวิธีการฉีดหรือ  IDUs   เข้าถึงบริการในที่สุด ก็ได้มีการเปิดศูนย์โอโซนขึ้นอีกแห่งหนึ่งที่อำเภอแว้ง จ.นราธิวาส ซึ่งที่นี่แม้จะเปิดทีหลังแต่ก็พบว่ามี  IDUs ที่มาเข้าร่วมโครงการจำนวนมาก และเป็นสะท้อนให้เห็นถึงความชุกของจำนวน  IDUs  ที่นี่

ลัดดา นิเงาะห์  ผู้ประสานงาน PSI ในพื้นที่ภาคใต้ให้รายละเอียดถึงจำนวนตัวเลขของผู้ที่เข้ามาเป็นสมาชิกของศูนย์โอโซนและเข้ารับการบำบัดด้วยเมธาโดนที่โรงพยาบาลว่า ในขณะนี้มี จำนวนทั้งสิ้น  494  คนจากทั้งสองอำเภอและในจำนวนนี้เป็น หญิง 3  คน โดยที่ในจำนวนนี้177  คนมาจากพื้นที่  4  ตำบลในอ.สุไหงโกลก และ 214  คนจากพื้นที่ 7  ตำบลในอำเภอแว้ง และประมาณร้อย 60  ของจำนวนนี้เป็นผู้มีเชื้อ HIV

พนิดา วรรณวงศ์ พยาบาลวิชาชีพ ชำนาญการผู้รับผิดชอบโครงการบำบัดโดยเมทาโดน ยืนยันว่าตั้งแต่มีโอโซนเข้ามามีผู้ไปใช้บริการรับเมทาโดนมากขึ้นและที่สำคัญมีการติดตามให้กินเมทาโดนได้ต่อเนื่องมากขึ้น  พนิดา เล่าว่า ปัจจุบันผู้ที่เข้ามารับเมธาโดนอย่างต่อเนื่องจำนวนถึง  80%   และแน่นอนว่า ผลที่เห็นชัดเจนก็ยิ่งทำให้พวกเขามีกำลังใจ เพราะ สุขภาพของเขาดีขึ้น ปัญหาทางบ้านก็ลดลง เนื่องจากไม่เป็นภาระในเรื่องเงินทองจากที่บ้านแล้ว

ศูนย์โอโซน เปรียบเสมือนที่ที่เป็นที่พักกายพักใจ ที่ทีเขารู้สึกปลอดภัยและไม่ต้องกลับไปอยู่ในวงจรชีวิตแบบเดิม และที่นี่พวกเขาได้พัฒนาศักยภาพและทักษะต่างโดยผ่านกิจกรรมที่หลากหลาย   เช่น ในส่วนของการให้ความรู้ มีจะ การให้ความรู้ทั้งในเรื่องเอชไอวีและเอดส์ อันตรายจากการใช้สารเสพติดและ การลดอันตราย ความรู้ โรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ และ อนามัยเจริญพันธุ์  ในส่วนของการพัฒนาทักษะและวิชาชีพ มีการตัดผม ปลูกต้นไม้  ในส่วนของกิจกรรมนันทนาการจะดูหนัง ฟังเพลงหรือเล่นกีฬาก็ได้

กิจกรรมนันทนาการ  (พยาบาลก็มาร่วมด้วย) photo: Sutthida

กิจกรรมนันทนาการ (พยาบาลก็มาร่วมด้วย)
photo: Sutthida

สำหรับการใช้สารเสพติดด้วยวิธีการฉีดนั้น ผู้ใช้จะมีความเสี่ยงจากการใช้อุปกรณ์การฉีดที่ไม่สะอาดและความเสี่ยงที่จะแพร่และถ่ายทอดเชื้อเอชไอวี หรือไวรัสตับอับเสบ บี และ ซี จากการใช้อุปกรณ์ฉีดร่วมกัน ทางโอโซนมีโครงการแลกเข็มกับอุปกรณ๋สะอาด สำหรับผู้ที่ยังไม่เข้าสู่การบำบัดด้วยเมธาโดน โดยให้นำเอาเข็มเก่ามาแลกอุปกรณ์สะอาด ทั้งนี้เพื่อป้องการแพร่และรับโรคจากใช้อุปกรณ์ฉีดร่วมกัน สำหรับผู้ที่เข้ารับบริการเมทาโดนที่ติดเชื้อเอชไอวีนั้นทุกคนได้รับยาต้านไวรัส

ด้วยวิธีการทำงานดังกล่าวถึงวันนี้ เร็มไม่ได้เป็นคนเดียวที่เปลี่ยนไปจากเดิม จากคนที่เจอกับสถานการณ์การใช้สารเสพติด และไม่ได้รับการยอมรับ สุขภาพย่ำแย่ ทำให้พ่อแม่เป็นทุกข์และเดือดร้อนจากการกระทำของเขามาเป็นคนที่เป็นที่ยอมรับของชุมชนไม่เพียงแต่ผู้ใช้สารเสพติดด้วยกันที่มาขอคำปรึกษาจากเขา คนอื่นๆในชุมชนก็มาขอคำปรึกษากับเขาในเรื่องที่เกี่ยวข้องนี้ซึ่งทำให้เขาภูมิใจมากจนคิดว่า เขาคงจะไม่กลับไปใช้ยาอีกแล้ว เพราะถ้าไปใช้อีกสิ่งที่เขาทำมาจะสูญเปล่า เขาอยากเป็นต้นแบบที่ดีให้กับคนในชุมชน  มะ ชายวัย  42 ก็เล่าเช่นกันว่า อย่าว่าแต่ชาวบ้านเลย แม้กระทั่งแม้เขาเองยังไม่ยอมให้เขาเข้าไปในห้องแม่ เนื่องจากกลัวเขาขโมยของ   ดิง วัย  70 ผู้นำการละหมาดซึ่งเป็นพ่อของลูกชายวัย 25  ปี ที่อำเภอแว้งก็บอกว่าเขาทุกข์ใจมากในตอนนั้นที่รู้ว่าลูกตัวเองเสพยาแล้วไม่ทำงานทำงาน มีแต่จะขอเงินพ่อแม่ใช้  แต่ทั้งหมดนี้กำลังจะเปลี่ยนไปดิงก็สบายใจขึ้นที่ลูกชายได้เข้ามาบำบัดและเป็นอาสาสมัครให้กับศูนย์โอโซนเพื่อช่วยเหลือและให้ความรู้กับเพื่อนที่ใช้สารเสพติด เช่นกันวาร์ ก็สุขภาพดีขึ้น และรู้สึกภาคภูมิใจในตัวเองและคิดว่าในตอนนี้เขาเดิมมาถูกทางแล้ว

“ไม่เพียงแต่สุขภาพที่ดีขึ้น แต่ผมรู้สึกว่าผมได้ความเป็นคนของผมกลับมาแล้ว” วาร์หนึ่งในอาสาสมัครของศูนย์โอโซนกล่าว

ในการทำงานกับผู้ใช้สารเสพติดที่ผ่านมาทั้งมาตรการบังคับบำบัด หรือการลงโทษนั้นดูเหมือนจะไม่สามารถแก้ปัญหาผู้ใช้สารเสพติดได้ตรงจุดนัก ตรงกันข้ามกับรูปแบบการทำงานในพื้นที่ที่โอโซนได้นำมาใช้นั้นดูเหมือนจะตอบโจทย์มากกว่า  หากมองในประเด็นสิทธิมนุษยชน การทำงานครั้งนี้ทำให้ผู้ใช้สารติดได้เข้าถึงสิทธิทางสุขภาพและสิทธิการรักษา ทั้งเรื่องเมธาโดนและเรื่องของการรักษาด้วยยาต้านไวรัส อันส่งผลให้  IDUs มีสุขภาพที่ดีขึ้นและคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้นด้วย   นอกจากนี้ยัง เป็นการคืนศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ให้แก่ผู้ใช้สารเสพติด เนื่องจากผู้ใช้สารเสพติดมักถูกมองและตีตราว่าเป็น “ภัยสังคม” และเมื่อคนเหล่านี้ได้รับการพัฒนาศักยภาพจนสามารถเข้ามาทำงานเพื่อให้ความรู้และช่วยเหลือเพื่อนๆได้ทำให้ได้รับการยอมรับและมุมมองของชุมชนที่มีต่อผู้ใช้สารเสพติดคนนั้นเปลี่ยนไป ทำให้พวกเขาได้ศักดิ์ศรีความเป็นคนกลับคืนมา

ยาเสพติดช่างเข้าถึงงายเพียงข้ามฝั่งไปก็เป็นอีกประเทศหนึ่งแล้ว photo:Sutthida

ยาเสพติดช่างเข้าถึงงายเพียงข้ามฝั่งไปก็เป็นอีกประเทศหนึ่งแล้ว
photo:Sutthida

กล่าวโดยสรุป แนวทางการทำงานโดยใช้มาตรการการลดอันตรายนับว่าตอบโจทย์การแก้ปัญหาของผู้ใช้สารเสพติด และศูนย์โอโซนก็ได้พิสูจน์ให้เห็นแล้ว และด้วยสถานการณ์การแพร่ระบาดของยาเสพติดที่เข้าไปสู่คนจำนวนมากในสามจังหวัดภาคใต้ แนวทางการทำงานหรือศูนย์โอโซน หรือการทำงานในลักษณะเดียวกับโอโซนควรได้รับการขยายออกไปพื้นที่อื่นๆด้วย จึงจะสามารถเห็นความเปลี่ยนแปลงได้อย่างแท้จริง

“อันที่จริงโอโซนก็มีแผนว่าจะขยายอีก ไปตามอำเภอต่าง ๆเพิ่มขึ้น ไม่เฉพาะในพื้นที่นราธิวาส แต่ที่ปัตตานี และยะลาซึ่งมีศูนย์โอโซนอยู่เพียงจังหวัดละหนึ่งแห่งเท่านั้น แต่ว่าแผนนี้คงเป็นได้ยากเสียแล้ว เพราะว่า งบประมาณจากกองทุนโลกนั้นจะหมดลงในสิ้นปีนี้แล้ว” ลัดดากล่าว

ช่างเป็นเรื่องที่น่าเสียดายยิ่ง หากโอโซนที่นำร่องเอาไว้แล้วกำลังจะสิ้นสุดลงและไม่ได้รับการสานต่อ  มาตรการการลดอันตรายจากการใช้สารเสพติด (  Harm Reduction)  เป็นการช่วยให้สุขภาพของผู้ใช้สารเสพติดดีขึ้นสามารถกลับไปทำงานและใช้ชีวิตอย่างปกติได้ รวมทั้งได้ทำให้คุณภาพชีวิตของผู้ใช้เสพติดติดดีขึ้น ลดปัญหาครอบครัว ชุมชนและสังคม  ทว่า ผู้มีส่วนเกี่ยวข้องกับการแก้ปัญหายาเสพติด แก้ปัญหาสังคมและ ความมั่นคงและแม้กระทั่งเศรษฐกิจ จะไม่คิดที่จะขยายผลเอาแนวทางนี้ไปใช้บ้างหรือ ปัญหาของชาติหากเอาไปผูกกับการพึ่งพิงงบประมาณจากภายนอกประเทศก็ไม่น่าจะที่สามารถแก้ปัญหาอย่างยั่งยืนได้ และหากไม่ได้ดำเนินการอย่างต่อเนื่องสิ่งที่เริ่มต้นมาแล้วคงจะสูญเปล่าไปในที่สุด

 

 

 

 

 

This entry was posted in opinion and tagged , , , . Bookmark the permalink.

2 Responses to ลดอันตรายฯ คืนความเป็นคน

  1. June says:

    This is a very good project, too bad and so unfortunate that the funding is ending. I wish the government or other organization would continue the fund. We have similar program in the U.S. , many of my patients are in Methadone treatment program but mostly for addiction to pain medication ( Morphine, etc). I don’t know about the success rate.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s