เหตุใดการต่างประเทศของไทยจึงคล้ายว่าจะอ่อนแอ

การทูตตั้งแต่สมัยพระนารายณ์ Cr. S. Ganjanakhundee

การทูตตั้งแต่สมัยพระนารายณ์
Cr. S. Ganjanakhundee

เนื้อหาของบทความชิ้นนี้มาการตั้งวงปุจฉา วิสัชนา ของกลุ่มคนที่ติดตามการต่างประเทศมาพอสมควร และนำมาสรุปเล่าสู่กันฟังดังนี้

1 ในทางประวัติศาสตร์แล้วเราไม่อาจจะตัดสินด้วยความรู้สึกของยุคสมัยปัจจุบันกันอย่างง่ายๆว่า การต่างประเทศไทยอ่อนแอ เพราะว่ากันตามความเป็นจริงทางประวัติศาสตร์การดำเนินนโยบายต่างประเทศของไทยก็เคยได้รับการยกย่องพอๆกับเคยถูกดูถูกเหยียดยาม บุคคลากรทางการทูตของไทยทั้งเคยได้รับการยกย่องและถูกดูหมิ่นถิ่นแคลนพอๆกัน ขึ้นอยู่กับว่า ห้วงใดเวลาใดประเทศไทยกำหนดนโยบายต่างประเทศและแสดงออกได้ถูกต้องเหมาะสมกับสถานการณ์หรือไม่อย่างไรเท่านั้นเอง

เป้าหมายสูงสุดของการดำเนินนโยบายต่างประเทศคือ “ความอยู่รอดของชาติ” เป็นสำคัญ รองลงก็เพื่อ “ผลประโยชน์” แห่งชาติ โดยที่สองคำนี้เป็นคำที่สามารถนิยามแตกต่างกันได้ตามบริบทของสภาพแวดล้อมระหว่างประเทศและกาลเวลา การเลือกข้างถูกหรือต่อให้เลือกผิด (เช่นกรณีของสงครามโลกครั้งสอง) แต่หากรัฐสามารถดำเนินนโยบายหลักและนโยบายรองได้อย่างเหมาะสมก็ทำให้ชาติอยู่รอดและรักษาผลประโยชน์แห่งชาติไว้ได้เช่นกัน แม้ว่าบางช่วงบางเวลาอาจจะถูกมองว่าเป็นการดำเนินนโยบายสองหน้าและเป็นการทรยศต่อมิตรประเทศก็ตาม แต่ในโลกของความเป็นจริงของการระหว่างประเทศแล้ว ทุกประเทศมีนโยบายหลายหน้าตลอดเวลา ยกตัวอย่างเหตุการณ์สำคัญในประวัติศาสตร์เช่น การเปิดสัมพันธ์กับจีนในปี 1975 ในขณะที่กระแสต่อต้านคอมมิวนิสต์กำลังสูง การแก้ไขปัญหากัมพูชาในห้วงปลายทศวรรษ 1980 ถึงต้น 1990 เป็นต้น

2 รูปแบบรัฐบาล รูปแบบการเมืองการปกครองและปัญหาการเมืองภายใน เป็นตัวกำหนดที่สำคัญอย่างยิ่งต่อการดำเนินนโยบายต่างประเทศของไทย ในบางเวลาที่รัฐบาลอยู่ภายใต้การชี้นำของกองทัพหรือเป็นรัฐบาลทหาร มักให้ความสำคัญกับมิติทางด้านความมั่นคง (ในความหมายแคบๆ) กันเหนือด้านอื่นเช่นเศรษฐกิจและสังคม การเปลี่ยนแปลงรัฐบาลและการเปลี่ยนแปลงนโยบายต่างประเทศทำให้ไทยตกเป็นเป้าของการวิพากษ์วิจารณ์ได้ง่ายๆหรือในหลายกรณี นโยบายต่างประเทศของไทยกลายเป็นตัวประกันให้กับปัญหาการเมืองภายใน ยกตัวอย่างเช่น ในอดีตที่ผ่านมาประเทศไทยต้องขัดแย้งกับกัมพูชาและหลายประเทศในอาเซียนเพราะปัญหาการเคลื่อนไหวของอดีตนายกรัฐมนตรีที่เป็นศัตรูของรัฐบาลในเวลานั้น บางเวลารัฐบาลไทยต้องเอาเกียรติภูมิของชาติที่สั่งสมมาเป็นเวลานานออกมาใช้เพื่อ“ไล่ล่า”คนแค่คนเดียวเท่านั้น

3 การคัดเลือกบุคลากรทางด้านการต่างประเทศ พูดง่ายๆคือ นายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีต่างประเทศหรือบุคคลอื่นใดที่ต้องดำเนินนโยบายต่างประเทศ ค่อนข้างเป็นปัญหาสำหรับประเทศไทยอยู่บ่อยครั้งในห้วงระยะเวลาที่ผ่านมาหรือแม้แต่ในปัจจุบัน ในประเทศไทยนั้นมีผู้มีทักษะทางด้านการต่างประเทศอยู่ไม่น้อย แต่ส่วนใหญ่แล้วพวกเขาไม่มีโอกาสจะได้มานั่งดำเนินนโยบายต่างประเทศด้วยเหตุผลทางการเมืองบ้างหรือเหตุผลอย่างอื่นๆ คนดีมีฝีมือไม่ถูกเลือกส่วนคนที่ถูกเลือกให้ไปนั่งในตำแหน่งกลับไร้ฝีมือ ปัญหาคือประเทศไทยไม่มีกระบวนการคัดเลือกบุคคลเข้าสู่ตำแหน่งที่ดีและมีประสิทธิภาพพอ มีน้อยครั้งในประวัติศาสตร์ที่ประชาชนจะมีโอกาสได้ล่วงรู้ว่า ใครจะมาเป็นรัฐมนตรีต่างประเทศด้วยเหตุผลใด

4 ปัจจัยความเปลี่ยนแปลงทางด้านสังคมและการสื่อสารแบบใหม่ๆของโลกปัจจุบัน ทำให้งานด้านต่างประเทศส่วนหนึ่ง “หลุดมือ” กระทรวงการต่างประเทศหรืออยู่นอกเหนือการควบคุมของภาครัฐไป ตัวอย่างที่เห็นได้ง่ายๆคือ การดราม่าเรื่องมนุษย์เรือโรฮิงญาในปัจจุบันนี้ สร้างผลกระทบต่อภาพลักษณ์และการดำเนินนโยบายต่างประเทศของไทยไม่น้อย ความเห็นของประชาชนในประเทศบางทีก็มีประโยชน์มากสำหรับการเจรจาต่อรองในกิจการต่างประเทศ แต่ในบางเวลาก็กลายเป็นตัวแปรทำลายภาพพจน์และชื่อเสียงของประเทศได้เหมือนกัน ตัวอย่างในขณะนี้คือ รัฐบาลไทยอาจจะอ้างได้ว่า ประชาชนในประเทศต่อต้านการต้อนรับชาวโรฮิงญาแต่ข้ออ้างเช่นนี้เสี่ยงต่อการถูกมองว่าประเทศไทยเป็นประเทศแล้งน้ำใจไร้มนุษยธรรมอย่างยิ่ง

5 ทักษะและความสามารถทางการทูตและการต่างประเทศของประเทศอื่นๆทั้งที่เป็นเพื่อนมิตรและไม่ใช่เพื่อนมิตรนั้นก็พัฒนามากด้วยเช่นกัน กรณีเหตุการณ์ที่ปุตราจายาเมื่อวันที่ 20 พฤษภาคมนั้นเป็นตัวอย่างที่ดี มาเลเซียและอินโดนีเซีย ทำให้ประเทศไทยเสียรังวัดทางการต่างประเทศได้ง่ายๆ เพียงเพราะพวกเขาชิงลงมือประกาศรับชาวโรฮิงญาไปก่อนปล่อยให้ประเทศไทยซึ่งก็อยู่ในที่ประชุมกลายเป็นประเทศไม่ตัดสินใจหรือออกจะไร้มนุษยธรรมไปได้ง่ายๆ ทั้งๆที่ในแง่การปฏิบัติแล้ว ไทย มาเลเซียและอินโดนีเซีย กระต่อมนุษย์โรฮิงญาและบังคลาเทศเหมือนๆกัน

หมายเหตุ: เนื้อหาของการเสวนานี้ได้เผยแพร่แล้วใน  Facebook fanpage : Indochina Publishing ตามลิงค์ข้างล่างนี้

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s